Đầy năm

Khi đứa trẻ được tròn 1 tuổi, người ta tổ chức cúng đầy năm. Lễ đầy năm còn gọi là lễ Thôi nôi. Thôi nôi có nghĩa là bỏ cái nôi. Từ khi sinh ra cho đến lúc được một tuổi, đứa bé thường được đặt trong nôi. Nhưng sau khi đầy năm người ta sẽ cho bé nằm giường và thôi không nằm nôi nữa. Vào ngày này, ngoài việc cúng lễ, người ta còn có tục thử trẻ.

Vào ngày làm lễ. đứa trẻ được tắm rửa sạch sẽ, mặc quần áo mới. Nếu là con trai, người ta sẽ bày bên cạnh nó những đồ chơi là cung tên, giấy bút; nếu là con gái thì bày kim chỉ, dao kéo. Theo phản xạ tự nhiên, đứa trẻ sẽ bò đến và nhặt lấy những thứ mà nó thích.

Người xưa cho rằng: nếu đứa con trai chọn kiếm cung thì sẽ theo nghiệp võ, còn chọn giấy bút theo nghiệp văn chương; đối với con gái nếu chọn kim chỉ sẽ có tài may vá, còn chọn dao kéo sẽ có tài nội trợ.

Trong lễ cúng đầy năm, người ta làm lễ cúng mụ và cúng gia tiên. Có nhà tổ chức lớn còn mời rất nhiều khách khứa.

Bài văn khấn Mụ cũng giống như ở phần cúng đầy tháng. Sau đây là bài văn khấn Gia tiên nhân ngày đầy năm của cháu bé:

(Nam mô A di đà Phật) 3 lần
Hôm nay, ngày... tháng... năm... Nay con giữ việc thờ phụng tên là..., tuổi..., ngụ tại xã... huyện...tỉnh... cùng toàn gia, trước bàn thờ gia tiên cúi đầu bái lễ.

Kính dâng lễ bạc: trầu rượu, trà nước, vàng hương, hoa quả cùng phẩm vật. Lòng thành nhân dịp sinh hạ cháu trai (gái) được đầy năm, kính mời hương hồn nội ngoại gia tiên, cụ, kỵ, ông, bà, cha mẹ, cô, dì, chú, bác, anh chị em chứng giám và hưởng lễ.

Con kính xin gia tiên phù hộ độ trì cho cháu... hay ăn chóng lớn và toàn gia khang kiện.

Cẩn cáo.

Cúng Bà Mụ

Ông bà ta xưa quan niệm rằng: Đứa trẻ được sinh ra là do các vị Đại Tiên (Bà chúa Đầu thai), Tiên Mụ mà trực tiếp là 12 bộ Tiên Nương (12 bà Mụ) nặn ra ban cho. Vì vậy, khi đứa trẻ đầy cữ (đứa trẻ chào đời được 3 ngày), đầy tháng, đầy năm; bố mẹ đứa trẻ phải bày tiệc cúng Mụ để tạ ơn các bà Mụ, và cầu xin các Mụ ban cho đứa trẻ mọi điều may mắn tốt lành.

Lễ cúng Mụ phải được làm cẩn thận chu đáo, với các lễ vật bao gồm:

1. 12 đôi hài xanh giống hệt nhau và một đôi hài cũng màu xanh nhưng to hơn

2. 12 nén vàng xanh giống hệt nhau và một nén vàng xanh to hơn

3. 12 bộ váy áo đẹp màu xanh giống hệt nhau và một bộ váy áo xanh cắt giống 12 bộ kia nhưng to hơn

4. 12 miếng trầu cánh phượng giống hệt nhau và một miếng trầu têm cánh phượng to hơn

5. 12 bộ đồ chơi: bát, đĩa, đũa, thìa, chén cốc, con giống, xe cộ, nón, mũ... giống hệt nhau và một bộ cũng như vậy nhưng to hơn (những đồ lễ này có thể bằng nhựa, bằng sành sứ)

6. 12 con cua, 12 con ốc to nhỏ bằng nhau để sống. Và mỗi loại một con to hoặc nhiều con cũng để sống (các con này để vào bát to bày cúng, sau khi cúng xong thì đem thả ra ao hồ)

7. Phẩm oản, bánh kẹo, hoa quả chia đều thành 12 phần giống nhau và một phần có đủ phẩm oản, bánh kẹo, hoa quả nhưng lớn hơn (hoặc nhiều hơn)

8. Lễ mặn: xôi, gà, cơm, canh, các món lễ mặn, rượu...

9. Bát hương, lọ hoa tươi nhiều màu, tiền vàng, cốc nước thanh tịnh (bày ở mâm trên cùng lễ mặn)

Bày lễ cúng Mụ mang tính chất thành kính, văn hoá và nghệ thuật, thường bàn lễ cúng Mụ được bày (trình bày) một cách hài hoà, cân đối như sau:

(từ trên xuống)

- Mâm lễ mặn cùng hương, hoa, nước để trên cùng
- Mâm lễ vật dâng Bà Mụ chúa (để chính giữa)
- Lễ vật của 12 bà Mụ chia thành 12 phần giống nhau (xếp thành 2 hàng)
- Mâm tôm cua ốc để phía dưới

Sau khi bày lễ xong, bố hoặc mẹ cháu bé thắp 3 nén hương, rồi bế cháu bé ra trước án khấn:

Văn khấn cúng Mụ:

(Nam mô A di đà Phật) 3 lần

Kính lạy Đệ nhất Thiên tỷ đại tiên chúa
Kính lạy Đệ nhị Thiên đế đại tiên chúa
Kính lạy Đệ tam Tiên mụ đại tiên chúa
Kính lạy Thập nhị bộ Tiên nương
Kính lạy Tam thập lục cung chư vị Tiên Nương

Hôm nay là ngày... tháng... năm...
Vợ chồng con là... sinh được con trai (gái) đặt tên là...

Nay nhân ngay đầy tháng (đầy cữ, đầy năm) chúng con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật và các thứ cúng dâng bày lên trước án, trước bàn toạ chư vị tôn thần kính cẩn tâu trình:

Nhờ ơn thập phương chư Phật, chư vị Thánh hiền, chư vị Tiên Bà, các đấng Thần linh, Thổ công địa mạch, Thổ địa chính thần, Tiên tổ nội ngoại, cho con sinh ra cháu, tên... sinh ngày... được mẹ tròn, con vuông.

Cúi xin chư vị Tiên Bà, chư vị Tôn thần giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì, vuốt ve che chở cho cháu được ăn ngoan, ngủ yên, hay ăn chóng lớn, vô bệnh vô tật, vô tai, vô ương, vô hạn, vô ách, phù hộ cho cháu bé được tươi đẹp, thông minh, sáng láng, thân mệnh bình yên, cường tráng, kiếp kiếp được hưởng vinh hoa phú quý. Gia đình con được phúc thọ an khang, nhân lành nảy nở, nghiệp dữ tiên tan, bốn mùa không hạn ách nghĩ lo.

Xin thành tâm đỉnh lễ.

Cẩn cáo.

Khi đã khấn xong thì bố hoặc mẹ cháu chắp tay bé lại vái trước án 3 vái, sau 3 tuần hương thì lễ tạ và:

- Gia đình mang vàng mã, váy áo đi hoá, vẩy rượu lúc đang hóa

- Đem tôm, cua, ốc đi phóng sinh tại các ao, hồ, sông để cầu phúc

- Các đồ chơi bằng nhựa, sành sứ thì giữ lại cho cháu bé để lấy khước

- Cuối cùng cả gia đình và bạn bè cùng thụ lộc chúc cho cháu bé mọi điều tốt lành